KESILAPAN FAKTA YANG HARUS DIPERBETULKAN
Teks: Johan Jaffar Mustafar A.R. & Zaini Yusop
Foto: Daripada Pelbagai Sumber
Di Edit Di Semak & Di Susun: Zaini Yusop
DIPETIK DARIPADA RUANGAN
RENCANA OLEH JOHAN JAFFAR
BERITA HARIAN (15 OGOS 2012)
LIMA WAJAH JELITA LATIFAH OMAR
SAYA harus membuat pengakuan, saya membesar menggilai Latifah Omar. Memang ramai primadona filem Melayu ketika itu - Sarimah Saadiah, Normadiah, Zaiton, Salmah Ahmad, Maria Menado, Rosnani, Roseyatimah - Latifah mempunyai tempat istimewa di hati saya. Saya dalam darjah lima hingga Tingkatan Dua sewaktu Latifah berada di puncak kejayaannya.
Saya mengenali 'wayang gambar' di Panggung Kandar di pekan Semerah, Johor. Panggung itu menjadi 'Cinema Paradiso' saya, di mana saya mengilai dunia filem Melayu, Hollywood dan Hindi, sekali gus hero dan heroinnya. Cinema Paradiso (1988) ialah filem Itali arahan Gituseppe Tornatore yang mengisahkan seorang kanak-kanak yang mendampingi seorang projectionist wayang gambar. Ia jadi metafora kecintaan terhadap filem.
LAMBAT MASUK PANGGUNG
Di panggung itu, filem tempatan selalunya lambat dua tahun untuk sampai. Maka itu filem seperti (1) Lancang Kuning arahan M. Amin lakonan Latifah yang dibuat pada tahun 1962 sampai ke Panggung Kandar dua tahun kemudian.
Saya berusia setahun apabila Latifah Omar pertama kali diperkenalkan oleh pengarah S. Ramanatahan pada tahun 1954 dalam filem Panggilan Pulau. Beliau berlakon disamping bintang cemerlang filem Melayu, P.Ramlee dan juga Normadiah.
Latifah digandingkan dengan P. Ramlee kali pertama dalam filem Merana arahan B.N. Rao pada tahun itu juga.
Itulah kali pertama dan terakhir Latifah menjadi heroin di mana P. Ramlee heronya. Beliau berlakon dalam (2) empat buah filem di Malay Film Productions (MFP) di Jalan Ampas, Singapura sebelum berpindah ke Cathay Keris. Filem terakhir di MFP ialah Putera Bertopeng bersama Ahmad Mahmud arahan K.M. Basker (1957).
TEMUI PASANGAN SKRIN
Di Cathay Keris, Latifah menemui pasangan skrinnya - Nordin Ahmad, salah seorang pelakon lelaki terbaik dalam sejarah filem Melayu. Nordin juga berasal dari MFP, mencipta nama antara lain dalam Semerah Padi, filem arahan kedua P. Ramlee (1956).
Nordin ialah alternatif studio itu untuk P.Ramlee. Bezanya P.Ramlee banyak dipasangkan dengan pelakon wanita yang berbeza tetapi Nordin dan Latifah mencipta kemasyhuran sebagai gandingan paling ideal dalam sejarah sinema Melayu.
Mereka (3) kali pertama menjadi hero dan heroin oleh L.Krishnan dalam filem "Serangan Orang Minyak" pada tahun 1958. Dari 25 buah filem beliau di Cathay Keris, beliau berpasangan dengan Nordin dalam 12 buah filem, berakhir dengan Gurindam Jiwa (1965). Melalui filem-filem seperti Laila Manjun (4) Cucu Datuk Merah, Gul Bakawali, (5) Patung Cendana" , Ikan Emas dan Gurindam Jiwa, kita dapat melihat chemistry yang menyalakan filem-filem lakonan mereka.
Selain daripada itu beliau dipasangkan juga dengan ramai pelakon lelaki yang hebat di Cathay Keris, antaranya Mustafa Maarof ((6) Bawang Puteh Bawang Merah, Roomai Noor ((7) Sumpitan Racun), Yusof Latiff (Jalak Lenteng) dan Tony Kassim ( (8) Rumah Itu Duniaku ).
Filem terakhir Nordin ialah Jahanam (1971) arahan M.Amin sementara filem terakhir Latifah di Cathay Keris ialah "Hati Batu" (1972) arahan M.Amin. Pada masa itu juga Nordin Ahmad meninggal dunia kerana sakit kuning, usianya baru 39 tahun.
(9) Latifah berlakon dalam filem Dahlia arahan B.S.Rajhans dibawah label United Film Productions (UFP) setelah Cathay-Keris ditutup. Filem terakhir lakonan beliau ialah (10) Putus Sudah Kasih Sayang di Merdeka Studio sebagai pelakon undangan P.Ramlee (1971). Selepas itu beliau hilang dari radar dunia seni.
MASIH JELITA
Apabila krew Singgah Sahur TV3 merancang untuk melawat Latifah, saya mengambil kesempatan untuk ikut serta. Pada pagi 20 Julai 2012, kami menemu beliau di kediamannya di Setapak, Kuala Lumpur.
Beliau kini berusia 73 tahun tetapi kejelitaannya tidak jauh berkurangan. Ingatan beliau masih tajam dan beliau masih bercakap penuh nostalgia tentang filem, pelakon dan pengarah yang beliau dampingi.
Pagi itu beliau masih ingat dan menyanyikan untuk kami lagu Buai Laju-Laju dari filem Bawang Putih Bawang Merah dan Tidurlah Nanda dari filem Merana.
Latifah sebahagian daripada era gemilang filem Melayu di antara 1955 hingga 1966 atau 'the golden era of Malay Films' menurut Dr. Hatta Azad Khan dalam bukunya The Malay Cinema.
Di MFP ia ditandai dengan kemunculan P. Ramlee dengan filem arahannya yang pertama (11) Penarik Beca (1955). Di Cathay-Keris kematangan sebenar sinema Melayu bermula dengan Hang Jebat (1961) arahan Hussein Haniff, (12) filem keempat Nordin dan Latifah dipasangkan.
TIDAK PERNAH DILUPAKAN
Di tengah kehebatan filem Melayu itupun kedua-dua studio hanya mampu menghasilkan secara purata 20 buah filem setahun. Sistem studio melahirkan pengarah, pelakon, dan pekerja filem yang hebat dan sistem itu juga yang menumbangkan filem Melayu pada awal tahun 70-an.
Zaman berubah tetapi legasi pelakon seperti Latifah tidak pernah dilupakan. Beliau merupakan salah satu ikon era gemilang itu. Filem Melayu menjadi senama dengan orang seperti Latifah. Kemuncak kehebatan sinema Melayu seperti juga kemuncak kemasyuran Latifah.
Beliau tidak menjadi mewah kerana pembabitannya dalam filem tetapi Latifah yang saya temui masih dignified, penuh yakin dan memandang kebelakang pada era pembabitan beliau dengan penuh bangga.
Kekaguman dan penghormatan saya terhadap beliau sebenarnya bertambah ekoran pertemuan singkat pagi bersejarah itu.
Johan Jaaffar bersama Latifah Omar ketika program Singgah Sahur TV3 dikediaman primadona filem Melayu itu, di Setapak, Kuala Lumpur pada 20 Julai 2012.
Latifah Omar (berkerusi roda) bersama Mustapha Maarof (belakang tengah), Aimi Jarr (kanan) dan Mustafar A.R. sewaktu menghadiri Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22) di Kota Kinabalu, Sabah pada Ogos 2009.
KESILAPAN JOHAN JAAFFAR
OLEH MUSTAFAR A.R.
SELESAI membaca tulisan Johan Jaaffar dalam akhbar Berita Harian keluaran 15 Ogos 2012 (sebulan telah berlalu) mengenai Latifah Omar, saya termenung sebentar. Apakah patut saya menegur kesilapan fakta yang dilakukan oleh beliau atau membiarkannya begitu saja.
Setelah di congak, campur tolak bagi darap dan sekali lagi, campur tolak bagi darap, akhirnya saya mengambil keputusan (sebagai tanggungjawab supaya perjalanan sejarah sinema Malaysia tidak lari dari fakta) menge-mail Johan Jaffar meminta kebenaran rencananya itu di masukkan ke dalam Filem Klasik (FK) dan anda boleh lihat sendiri seperti di atas.
Johan Jaffar memberi lampu hijau. Katanya: "Sangat gembira dapat nota Saudara. Saya tak berhalangan membenarkan Saudara menitipkannya dalam blog Saudara, malah saya rasa amat terhormat. Saya harap saya tidak membuat kesilapan fakta di dalamnya."
Bila menerima nota (e-mail) dari beliau, kali kedua saya termenung. Kali ini lebih serius. Kata-katanya: "malah saya rasa amat terhormat" membuatkan saya lemah semangat untuk meneruskan kritikan yang sememangnya saya rancang selepas membaca artikelnya itu.
Kata-katanya: "Saya harap saya tidak membuat kesilapan fakta di dalamnya memperlihatkan beliau sendiri merasakan ada kesilapan fakta dalam artikelnya itu. Dan beliau juga tahu dengan sikap dan perangai saya, yang berterus-terang tidak berselindung-selindung.
Saya mencongak lagi, campur tolak bagi darap, sekali lagi dan lagi sekali. Sudahnya saya (pooh kanan... pooh kiri... berkat doa Baginda Ali...) tetapkan iman, dan mahu meneruskan, dan kekallah sebagaimana yang dirancang.
Ini dilakukan, demi masa depan sinema Malaysia dan sejarahnya supaya ia dapat berjalan di atas landasan yang betul.
Memang benar, kesilapan itu kecil saja. Tetapi kesilapan kecil itulah nanti akan menjadi virus yang akan merebak menyebabkan fakta sejarah sinema Malaysia akan menjadi bercelaru dan tunggang langgang.
Lagi pun, ini bukan kali pertama Johan Jaffar melaku kesilapan. Ia berterusan selagi beliau menulis mengenai filem. Contoh terbaik, buku Kaca Permata yang banyak terdapat kesilapan.
Penulisnya memanglah Jamil Sulong, tetapi orang yang bertanggungjawab menerbitkannya Johan Jaffar, juga selaku penyunting (editor) di Dewan Bahasa Dan Pustaka.
Johan Jaffar ialah boss terakhir saya (selepas Zainuddin Maidin, Mazlan Nordin dan Melan Abdullah) ketika saya bertugas sebagai Penyunting Kanan Utusan Malaysia, dan beliau sebagai Ketua Pengarang Utusan Melayu.
Ertinya, "very powerful person" seperti juga kedudukannya di Media Prima sekarang. Sangat berpengaruh.
Saya pernah berargument dengannya pasal pengunaan tajuk filem Melayu kita. Beliau menyatakan tajuk filem harus mengunakan ejaan baru, tetapi saya membantah dan menyatakan, kalau menggunakan ejaan baru, faktanya sudah tidak menjadi fakta lagi.
"Kita harus ikut ejaan seperti yang terdapat di credit title," kata saya. Bila saya kata begitu, beliau diam dan terus masuk ke biliknya.
Mungkin Johan Jaffar sudah lupa, tetapi peristiwa dua tiga minit itu masih segar dalam ingatan saya.
Bagaimanapun, saya tahu beliau tidak setuju dengan saya. Ini jelas dapat dilihat sejak dulu hingga kini, beliau masih menggunakan ejaan baru, contohnya, Putus Sudah Kasih Sayang tidak Putus Sudah Kaseh Sayang.
BUKAN SEBARANG PENULIS
Johan Jaffar, bukan sebarang penulis. Beliau juga boleh dianggap sebagai seniman besar kerana banyak menghasilkan karya seni lainnya terutama drama.
Apa yang ditulisnya akan diterima oleh sesiapa saja (pembaca) tanpa meragui fakta. Kalau beliau menyatakan Latifah berlakon empat filem, empatlah. Kemudian noktah. Tidak ada soaljawab lagi.
Begitulah besar pengaruh (bak kata orangputih great influence) insan bernama Johan Jaffar ini. Padahal, Latifah berlakon lapan filem di MFP, bukannya empat. Begitu jauh sasaran beliau.
Oleh itu, adalah menjadi tanggungjawab saya pula untuk menegur dan memperbetulkan kesilapan beliau supaya tidak berkecamuk dan mengelirukan sesiapa saja terutama dikalangan generasi muda yang dijangka akan menerima apa saja yang ditulisnya, kalau mereka tidak membuat kajiselidik atau semakan lebih mendalam.
Lagi pun saya jauh lebih tua dari beliau. Jaraknya, 10 tahun mungkin lebih. Dan, sangat bersesuaianlah orang tua menasihati orang muda.
Kesilapan-kesilapan fakta yang dilakukan oleh Johan Jaffar berpunca dari hasil penulisan-penulisan buku, majalah atau akhbar yang lampau yang tidak menepati fakta.
Contoh terbaik, beliau banyak merujuk fakta dari buku Jejak Terbilang karya Aimi Jarr yang ternyata boleh dikatakan setiap lembar buku tersebut terdapat kesilapan dan kesalahan.
Kalau tidak kesilapan fakta, kesalahan ejaan tajuk filem.
Sekiranya ia tidak diperbetulkan, kesilapan akan berterusan dan berangkai-rangkai tanpa penghujungnya seperti apa yang sedang berlaku sekarang.
Ini akan menjadikan satu penyakit atau barah dalam usaha sesiapa saja yang mahu menulis sesebuah buku mengenai sejarah sinema Malaysia, supaya mengandungi fakta yang tepat dan betul, tidak bercanggah (terutama dari segi ejaan tajuk filem) di antara satu dengan yang lain.
Sehingga kini, tidak ada satu pun buku mengenai sejarah filem Malaysia yang boleh dianggap benar-benar lengkap dan "superb" yang boleh dibanggakan. Tidak ada. Elek, kata orang India.
Apa yang ada, tidak begitu sempurna dan banyak menyilapkan facts, yang berlaku berulang-ulang kali.
Siapa yang akan menulisnya? Tentulah generasi muda yang ada sekarang yang meminati filem, dan mungkin juga generasi yang akan datang.
Nak harapkan agensi-agensi Kerajaan seperti Finas, Arkib Negara dan Perpustakaan Negara? Tak usah mimpilah, jauh panggang dari api.
Bagaimana mereka mahu menulis buku sejarah filem Malaysia yang hebat dan sempurna sekiranya penulis seperti Johan Jaffar atau pun saya (sebagai contoh) melakukan kesilapan demi kesilapan terutamanya fakta?
Akibatnya, sampai kiamat pun buku sejarah filem Malaysia yang kita harap-harapkan (superb dan lengkap dengan fakta yang tepat) tidak akan tercapai.
Kalau itulah yang berlaku, alangkah malangnya nasib senima Malaysia.
Mungkin, Johan Jaffar akan berkecil hati (marah) dengan saya di atas kesilapan beliau saya dedah dan perbetulkan, dan mungkin juga beliau menyesal membenarkan artikelnya itu saya ambil dan siarkan.
Tetapi tidak mengapa. Berkecil hatilah. Marahlah. Sekiranya itu yang akan berlaku.
Bagaimanapun, saya merasakan Johan Jaffar tidaklah sezalim itu. Tidak boleh ditegur dan diperbetulkan kesilapan yang dilakukannya.
Saya hanya menjalankan tugas dan tanggungjawab serta keprihatinan saya terhadap sinema Malaysia. Itu saja. Samada ianya diterima atau tidak, itu soal lain.
Saya ikhlas. Tidak ada sebarang niat buruk di belakang tabir dan juga tidak ada udang disebalik batu.
LATIFAH OMAR: PRIMADONA FILEM MELAYU
YANG HARUS DIKENANG ZAMAN BERZAMAN
Oleh Zaini Yusop
LATIFAH OMAR ketika memceburkan dirinya dalam dunia filem Malaysia terlalu muda, lebih muda jika dibandingkan Kasma Booty. Latifah muda setahun daripada Kasma Booty yang berlakon ketika berusia 15 tahun.
Latifah Omar di lahirkan pada 26 Mac tahun 1939 di Kampung Baru, Kuala Lumpur. Dia pindah mengikut ibunya ke Singapura pada 1948, kemudian (1953) buat pertama kalinya menghadapi kamera sebagai teman sekolah Dahlia (Norsiah Yem) dalam filem "Dahlia" (keluaran Keris Film) yang di arahkan B.S. Rajhans.
Pada tahun 1953 itu juga, Latifah diambil oleh K.R.S. Sastry berlakon dalam filem "Kerana Kau" yang turut dibintangi Mariam, Omar Rojik, Muhammad Hamid dan Sa'adiah.
Bagaimanapun peranannya terlalu kecil sehinggakan namanya tidak tercatat di credit title.
Tahun berikutnya (1954), atas kehendak P. Ramlee, Latifah (dalam filem di eja Latiffa) berlakon sebagai heroin kedua (gadis pulau bernama Melati) dalam filem "Panggilan Pulau" (MFP) arahan S. Ramanathan.
Dalam filem yang mendapat sambutan hangat itu, Latifah tidak dapat memperlihatkan kebolehan berlakon yang sebenar, cuma apabila B.N. Rao menyerahkan peranan Aminah dalam "Merana" terserlah kehebatan lakonannya kerana dalam filem tersebut fokus lebih tertumpu kepadanya jika di bandingkan P. Ramlee.
Begitupun juga, dalam "Insan" (K.M. Basker) dan "Empat Isteri" (B.S. Rajhans) peranannya tidak boleh di anggap sebagai heroin seperti "Merana" kerana adanya Sa'adiah dan Siput Serawak ("Insan") serta Saloma, Mariani dan Normadiah ("Empat Isteri").
Pada tahun 1956, S. Ramanathan mengandingkannya dengan Yusof Latiff dalam "Bernoda", dan seterusnya "Menyerah" (K.M. Basker) sekali lagi berherokan Yusof Latiff dan akhir sekali "Putera Bertopeng" (K.M. Basker) dengan Ahmad Mahmud sebagai heronya.
Agak menarik, pengunduran diri Latifah dari MFP bersamaan dengan berhentinya Nordin Ahmad (filem terakhirnya "Belantara") setelah kontraknya tamat kemudian mendapat tawaran yang lebih baik di Cathay-Keris.
PERTIKAIAN DENGAN PIHAK MFP
Agak sedih, bagi Latifah (bergaji bulan) dia terpaksa memberi notis sebulan kerana adanya pertikaian antara dia dengan pihak majikan (MFP) disebabkan tidak menghadirkan diri dalam satu majlis yang ada hubungkait dengan filem - sehingga sampai ke peringkat dia di marahi.
Kemarahan MFP itu jelas di terjemahkan dalam filem "Putera Bertopeng" apabila namanya di 'credit title' di potong. Nama Ahmad Mahmud, Normadiah, Haji Mahadi, Aziz Sattar dan lain-lain yang berkenaan semua ada, tetapi nama Latifah tiada. Sila lihat klip YouTube.
Di Cathay-Keris, filem pertamanya "Selendang Delima" (filem keempatnya dengan K.M. Basker) kemudian diikuti "Serangan Orang Minyak" (pertama kali berlakon dibawah arahan L. Krishnan).
Bersama Nordin Ahmad, Latifah sering digandingan. Filem-filem lakonan mereka yang mendapat sambutan termasuklah "Hang Jebat", "Lanchang Kuning", "Laila Majnun", "Chuchu Datok Merah", "Gul Bakawali", "Patong Chendana" dan "Gurindam Jiwa".
Lain-lain filem Latifah di Cathay-Keris antaranya "Raden Mas", "Bawang Puteh Bawang Merah", "Che Mamat Parang Tumpol", "Chelorong Cheloreng", "Bayangan Di Waktu Fajar", "Rumah Itu Dunia Aku", "Kalong Kenangan," "Wan Perkasa", "Kaseh Ibu," "Chinta Kaseh Sayang", "Ikan Emas" dan "Naga Tasek Chini."
Apabila dunia perfileman Melayu mulai menampak kemerosotan, Latifah menghilangkan diri. Tetapi kemudian pada 1971, P.Ramlee mengambilnya berlakon dalam filem "Putus Sudah Kaseh Sayang" iaitu pertemuan semula P.Ramlee-Latifah selepas "Merana" (1954).
Filem terakhir Latifah "Hati Batu" (1973) arahan M. Amin (yang merupakan juga filem terakhir keluaran Cathay-Keris) yang turut di bintangi S.Azam, Fauziah Ahmad Daud, M.Shahdan dan Salleh Melan.
BAYANGAN DIWAKTU FAJAR (Sumber: ed LOKfc)
LATIFAH JADI PILIHAN USMAR ISMAIL
Menurut apa yang diberitahu oleh Hamzah Hussain, pengarah terkenal Indonesia, Usmar Ismail, ingin mengeluarkan filem secara usahasama dengan Cathay-Keris berjodol "Bayangan DiWaktu Fajar" yang diilhamkannya dari lagu seriosa termasyhur ciptaan Sitar Simaturang.
Usmar Ismail membina cerita tersebut dari satu peristiwa di mana pencipta lagu yang sensitif itu ketika menginap disebuah desa, pada satu fajar, telah melihat bayang lintas seorang gadis yang mahu pergi ketempat mandian, lalu mengilhamkannya lagu tersebut membuat lakonlayarnya pula.
Seluruh penggambaran filem itu akan dilakukan di Singapura dan Malaysia dan sebuah ladang di Seremban telah digunakan sebagai lokasi utama.
Yang menjadi pokok dan penting di sini ialah pemilihan gadis yang menjadi bayangan di waktu fajar mencetuskan kisah cinta yang trajis.
Cathay-Keris telah menawarkan kepada Usmar Ismail semua barisan seniwatinya termasuk juga seniwati drama pentas dan seniwati studio lain jika beliau benar-benar memerlukannya.
Bagaimanapun, Usmar Ismail sudah ada pilihannya sendiri - Latifah Omar. Dan, digandingkan dengan S. Roomai Noor, Rendra Karno, Nurbani Yusoff dan Salim Bachik.
Bila Hamzah Hussain bertanyakan kepada Usmar Ismail tentang pemilihan Latifah Omar membintangi "Bayangan Di Waktu Fajar", jawabnya pendek saja: "Perwajahannya yang suci. Inilah kunci cerita yang menggegarkan hati seorang pemuda."
AKAN BERKAHWIN DENGAN P.RAMLEE
Mengenai hal-hal peribadi, Latifah terlalu berahsia. Bagaimanapun, Latifah pernah disebut-sebut akan kahwin dengan P. Ramlee, tetapi kerana sesuatu sebab yang tidak dapat dielakkan, tidak kesampaian.
Kerana itu, pada 15 Januari 1956, beliau berkahwin dengan peniup trumpet, Rahmat Ali, juga suami Sa'amah dan ibu kepada Rahmah Rahmat, Ainon Rahmat dan Rahman Rahmat (sebagai P. Ramlee waktu kecil dalam filem "Ibu").
Disebabkan perkahwinannya dengan Rahmat Ali, Latifah dengan sendirinya pernah menjadi ibu mertua tiri kepada Jins Shamsudin. Anehnya, Latifah tidak pernah pula berlakon bersama Jins Shamsudin.
Disamping itu, Latifah sering mewakili Cathay Keris Film ke Festival Filem Asia-Pasifik seperti Tokyo, Kuala Lumpur, Manila dan Singapura.
Sewaktu festival filem tersebut berlangsung di Taipeh (kali yang ke-11) pada bulan Jun 1964, Latifah dilantik sebagai ketua delegasi.
Kerana komitmennya terhadap sinema Malaysia, di Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22) di Kota Kinabalu, Sabah pada bulan Ogos 2009, Latifah telah menerima Anugerah Bintang Legenda bersama Aziz Sattar, Momo, Kassim Masdor, Zaiton dan Tony Castello.
Latifah telah mewarnai sejarah sinema Malaysia dengan begitu baik sekali, dan primadona ini tidak sepatutnya dilupakan begitu saja, malah harus diperingati zaman berzaman.
# Update 10 Jun 2013
Latifah Omar meninggal dunia di Hospital Universiti Kebangsaan Malaysia (HUKM), Kuala Lumpur kira-kira jam 6 pagi 9 Jun 2013.
Jenazahnya telah disemadikan di Tanah Perkuburan Islam AU4, Lembah Keramat, Kuala Lumpur hari ini, 10 Jun 2013.
ANUGERAH___
* Anugerah Pelakon Veteran Wanita
Festival Filem Malaysia Ke-14 (FFM14)
Ipoh, Perak (7 November 1999).
* Anugerah Bintang Legenda
Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22)
Kota Kinabalu, Sabah (8 Ogos 2009).
Latifah Omar (dua dari kiri) ketika menerima Anugerah Bintang Legenda sempena Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22) di Kota Kinabalu, Sabah pada Ogos 2009. Bersamanya (dari kiri) Tony Castello, Aziz Sattar, Kassim Masdor, Momo dan Zaiton.
CITATION LATIFAH OMAR
PENCEBURAN dirinya dalam filem terlalu muda, 14 tahun. Pada tahun 1953, B.S. Rajhans telah mengambilnya berlakon dalam filem "DAHLIA". Itulah filem pertamanya. Kemudian pada tahun berikutnya P. Ramlee telah mengsyorkan kepada S. Ramanathan supaya beliau diberi peranan sebagai Melati dalam filem "PANGGILAN PULAU". "PANGGILAN PULAU" hanya satu permulaan, dan "MERANA" yang diarahkan oleh B.N. Rau memperlihatkan kemampuan sebenar yang beliau berbakat besar sebagai pelakon filem. Sebagai Aminah, beliau telah membawa peranannya yang berat itu dengan baik dan berkesan ditambah pula dengan sokongan lakonan P. Ramlee. Selepas itu, muncullah beliau dalam beberapa filem lagi di studio Jalan Ampas seperti "INSAN", "EMPAT ISTERI", "BERNODA", "MENYERAH" dan akhir sekali "PUTERA BERTOPENG" sebelum beliau beralih angin ke studio Cathay-Keris dengan filem pertamanya "SELENDANG DELIMA". Terlalu banyak filem yang dilakonkannya di studio Cathay-Keris antaranya "SERANGAN ORANG MINYAK", "RADEN MAS", "BAWANG PUTEH BAWANG MERAH", "HANG JEBAT", "LANCHANG KUNING", "LAILA MAJNUN", "CHUCHU DATOK MERAH", "BAYANGAN DI WAKTU FAJAR", "RUMAH ITU DUNIA AKU" dan "GURINDAM JIWA". Beliau juga turut berlakon dalam filem "PUTUS SUDAH KASEH SAYANG" yang diarahkan P. Ramlee di studio Merdeka Film. Filem terakhir lakonannya "HATI BATU" yang diarahkan oleh M. Amin yang juga merupakan filem terakhir keluaran studio Cathay-Keris. Berikutan itu, penglibatannya dalam dunia perfileman Malaysia selama 20 tahun tidak ternilai harganya dan seharusnya di sanjung tinggi dan diberi penghargaan. Justeru itu, Panel Juri Anugerah Bintang Legenda telah memilih beliau sebagai penerima ANUGERAH BINTANG LEGENDA UNTUK KATEGORI PELAKON WANITA. Beliau ialah..... LATIFAH OMAR
* Citation ini telah dibaca di Majlis Malam Anugerah Bintang Legenda sempena Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22) di Kota Kinabalu, Sabah pada 7 Ogos 2009. Pencipta citation: MUSTAFAR A.R.
BERSAMA NORDIN AHMAD, "PATONG CHENDANA"
LATIFAH MENERIMA ARAHAN B.S. RAJHANS DALAM "DAHLIA". NORSIAH YEM YANG BERPERANAN HEROINE KELIHATAN SEDIKIT DI KANAN.
LATIFAH SEBAGAI PELAKON TAMBAHAN DALAM "KERANA KAU" YANG DIARAHKAN OLEH K.R.S. SASTRY.
BERSAMA M. SHAHDAN, "HATI BATU"
BERSAMA UMMI KALTHUM, "BAWANG PUTEH BAWANG MERAH"
BERSAMA P. RAMLEE, "PUTUS SUDAH KASEH SAYANG"
BERSAMA YUSOF LATIFF, "LANCHANG KUNING"
GURINDAN JIWA (Sumber: Dundee Don)
SUMPITAN RACHUN (Sumber: ed LOKfc>
SERANGAN ORANG MINYAK (Sumber: LimaJiwas)
BAWANG PUTEH BAWANG MERAH (Sumber: Qasdina Damia)
IKAN EMAS (Sumber: ed LOKfc)
HATI BATU (Sumber: Lima Jiwas)
GUL BAKAWALI (Sumber: FilemKlasik Melayu)
DAHLIA berlabelkan KERIS FILM PRODCTIONS bukannya UNITED MALAY PRODUCTIONS (UMP)
PUSTUS SUDAH KASEH SAYANG bukannya PUTUS SUDAH KASIH SAYANG
PEMBETULAN RENCANA JOHAN JAFFAR___
* (1) Lancang Kuning sepatutnya Lanchang Kuning.
* (2) Latifah berlakon lapan filem di MFP, bukannya empat.
1. Kerana Kau
2. Panggilan Pulau
3. Merana
4. Insan
5. Empat Isteri
6. Bernoda
7. Menyerah
8. Putera Bertopeng
* (3) Latifah tidak menjadi heroin kepada Nordin Ahmad dalam filem Serangan Orang Minyak. Sebenarnya, heronya M. Amin dan Nordin Ahmad crook, sebagai Orang Minyak.
* (4) Cucu Datuk Merah sepatutnya Chuchu Datok Merah.
* (5) Patung Cendana sepatutnya Patong Chendana
* (6) Bawang Putih Bawang Merah sepatutnya Bawang Puteh Bawang Merah.
* (7) Sumpitan Racun sepatutnya Sumpitan Rachun.
* (8) Rumah Itu Duniaku sepatutnya Rumah Itu Dunia Aku.
* (9) Dahlia merupakan filem pertama Latifah, dan keluaran Keris Film Productions sebelum bergabung menjadi Cathay-Keris Film. Ia bukan berlabelkan United Film Productions (UFP) yang mungkin bermaksud United Malay Film Company yang mengeluarkan filem Angin Berpesan arahan Nas Achnas (pengedarnya South-East Asia Film Company), bukannya Dahlia.
* (10) Putus Sudah Kasih Sayang sepatutnya Putus Sudah Kaseh Sayang, bukannya filem terakhir Latifah. Filem terakhirnya ialah "Hati Batu", dan tidak ada catatan di credit title Latifah sebagai pelakon undangan dalam Putus Sudah Kaseh Sayang.
* (11) Penarik Beca sepatutnya Penarek Becha.
* (12) Sebenarnya Hang Jebat, filem ketiga Nordin Ahmad dan Latifah dipasangkan (berlakon bersama) selepas Serangan Orang Minyak dan Raden Mas, bukannya yang keempat.
@ Penggunaan ejaan baru, tidak ejaan yang terdapat di credit title filem asalnya, bukan saja berlaku kepada Johan Jaaffar saja tetapi, saya perhatikan, menyeluruh (sebagai contoh) buku-buku terbitan Finas, Jamil Sulong, Aimi Jarr dan Jins Shamsudin. Malah Amir Muhammad yang menulis buku "120 Malay Movies" pernah menyindir saya apabila menegur beliau tentang pengunaan tajuk filem dengan ejaan baru. Kenapa, ya?
# Hanya Shuhaimi Baba saja (dalam Bio P. Ramlee di History Channel) memperlihatkan komitmennya menggunakan tajuk-tajuk filem P. Ramlee dengan betul dan menepati fakta.
# UPDATE AKAN DILAKUKAN DARI MASA KE MASA.
ANDA MUNGKIN JUGA MEMINATI___
FILEM KLASIK MALAYSIA
berapa banyakkah yang masih ada?
10 FILEM BOLLYWOOD HEBAT SEPANJNG MASA
top 10 bollywood films all time
REVOLUSI ISLAM DAN FILEM IRAN
"a separation" meningkatkan martabat negara iran
CECILIA CHEUNG
foto-foto lucahnya menggemparkan hong kong
CINTA DAN LAGU
satu-satunya filem musikal wujud di malaysia
PERGIMU TAKKAN KEMBALI LAGI
tapi jasamu tetap dikenang dan dihargai...
TRIVIA "PERMINTAAN TERAKHIR"
ciplakan filem hong kong "susanna"
Teks: Johan Jaffar Mustafar A.R. & Zaini Yusop
Foto: Daripada Pelbagai Sumber
Di Edit Di Semak & Di Susun: Zaini Yusop
RENCANA OLEH JOHAN JAFFAR
BERITA HARIAN (15 OGOS 2012)
SAYA harus membuat pengakuan, saya membesar menggilai Latifah Omar. Memang ramai primadona filem Melayu ketika itu - Sarimah Saadiah, Normadiah, Zaiton, Salmah Ahmad, Maria Menado, Rosnani, Roseyatimah - Latifah mempunyai tempat istimewa di hati saya. Saya dalam darjah lima hingga Tingkatan Dua sewaktu Latifah berada di puncak kejayaannya.
Saya mengenali 'wayang gambar' di Panggung Kandar di pekan Semerah, Johor. Panggung itu menjadi 'Cinema Paradiso' saya, di mana saya mengilai dunia filem Melayu, Hollywood dan Hindi, sekali gus hero dan heroinnya. Cinema Paradiso (1988) ialah filem Itali arahan Gituseppe Tornatore yang mengisahkan seorang kanak-kanak yang mendampingi seorang projectionist wayang gambar. Ia jadi metafora kecintaan terhadap filem.
LAMBAT MASUK PANGGUNG
Di panggung itu, filem tempatan selalunya lambat dua tahun untuk sampai. Maka itu filem seperti (1) Lancang Kuning arahan M. Amin lakonan Latifah yang dibuat pada tahun 1962 sampai ke Panggung Kandar dua tahun kemudian.
Saya berusia setahun apabila Latifah Omar pertama kali diperkenalkan oleh pengarah S. Ramanatahan pada tahun 1954 dalam filem Panggilan Pulau. Beliau berlakon disamping bintang cemerlang filem Melayu, P.Ramlee dan juga Normadiah.
Latifah digandingkan dengan P. Ramlee kali pertama dalam filem Merana arahan B.N. Rao pada tahun itu juga.
Itulah kali pertama dan terakhir Latifah menjadi heroin di mana P. Ramlee heronya. Beliau berlakon dalam (2) empat buah filem di Malay Film Productions (MFP) di Jalan Ampas, Singapura sebelum berpindah ke Cathay Keris. Filem terakhir di MFP ialah Putera Bertopeng bersama Ahmad Mahmud arahan K.M. Basker (1957).
TEMUI PASANGAN SKRIN
Di Cathay Keris, Latifah menemui pasangan skrinnya - Nordin Ahmad, salah seorang pelakon lelaki terbaik dalam sejarah filem Melayu. Nordin juga berasal dari MFP, mencipta nama antara lain dalam Semerah Padi, filem arahan kedua P. Ramlee (1956).
Nordin ialah alternatif studio itu untuk P.Ramlee. Bezanya P.Ramlee banyak dipasangkan dengan pelakon wanita yang berbeza tetapi Nordin dan Latifah mencipta kemasyhuran sebagai gandingan paling ideal dalam sejarah sinema Melayu.
Mereka (3) kali pertama menjadi hero dan heroin oleh L.Krishnan dalam filem "Serangan Orang Minyak" pada tahun 1958. Dari 25 buah filem beliau di Cathay Keris, beliau berpasangan dengan Nordin dalam 12 buah filem, berakhir dengan Gurindam Jiwa (1965). Melalui filem-filem seperti Laila Manjun (4) Cucu Datuk Merah, Gul Bakawali, (5) Patung Cendana" , Ikan Emas dan Gurindam Jiwa, kita dapat melihat chemistry yang menyalakan filem-filem lakonan mereka.
Selain daripada itu beliau dipasangkan juga dengan ramai pelakon lelaki yang hebat di Cathay Keris, antaranya Mustafa Maarof ((6) Bawang Puteh Bawang Merah, Roomai Noor ((7) Sumpitan Racun), Yusof Latiff (Jalak Lenteng) dan Tony Kassim ( (8) Rumah Itu Duniaku ).
Filem terakhir Nordin ialah Jahanam (1971) arahan M.Amin sementara filem terakhir Latifah di Cathay Keris ialah "Hati Batu" (1972) arahan M.Amin. Pada masa itu juga Nordin Ahmad meninggal dunia kerana sakit kuning, usianya baru 39 tahun.
(9) Latifah berlakon dalam filem Dahlia arahan B.S.Rajhans dibawah label United Film Productions (UFP) setelah Cathay-Keris ditutup. Filem terakhir lakonan beliau ialah (10) Putus Sudah Kasih Sayang di Merdeka Studio sebagai pelakon undangan P.Ramlee (1971). Selepas itu beliau hilang dari radar dunia seni.
MASIH JELITA
Apabila krew Singgah Sahur TV3 merancang untuk melawat Latifah, saya mengambil kesempatan untuk ikut serta. Pada pagi 20 Julai 2012, kami menemu beliau di kediamannya di Setapak, Kuala Lumpur.
Beliau kini berusia 73 tahun tetapi kejelitaannya tidak jauh berkurangan. Ingatan beliau masih tajam dan beliau masih bercakap penuh nostalgia tentang filem, pelakon dan pengarah yang beliau dampingi.
Pagi itu beliau masih ingat dan menyanyikan untuk kami lagu Buai Laju-Laju dari filem Bawang Putih Bawang Merah dan Tidurlah Nanda dari filem Merana.
Latifah sebahagian daripada era gemilang filem Melayu di antara 1955 hingga 1966 atau 'the golden era of Malay Films' menurut Dr. Hatta Azad Khan dalam bukunya The Malay Cinema.
Di MFP ia ditandai dengan kemunculan P. Ramlee dengan filem arahannya yang pertama (11) Penarik Beca (1955). Di Cathay-Keris kematangan sebenar sinema Melayu bermula dengan Hang Jebat (1961) arahan Hussein Haniff, (12) filem keempat Nordin dan Latifah dipasangkan.
TIDAK PERNAH DILUPAKAN
Di tengah kehebatan filem Melayu itupun kedua-dua studio hanya mampu menghasilkan secara purata 20 buah filem setahun. Sistem studio melahirkan pengarah, pelakon, dan pekerja filem yang hebat dan sistem itu juga yang menumbangkan filem Melayu pada awal tahun 70-an.
Zaman berubah tetapi legasi pelakon seperti Latifah tidak pernah dilupakan. Beliau merupakan salah satu ikon era gemilang itu. Filem Melayu menjadi senama dengan orang seperti Latifah. Kemuncak kehebatan sinema Melayu seperti juga kemuncak kemasyuran Latifah.
Beliau tidak menjadi mewah kerana pembabitannya dalam filem tetapi Latifah yang saya temui masih dignified, penuh yakin dan memandang kebelakang pada era pembabitan beliau dengan penuh bangga.
Kekaguman dan penghormatan saya terhadap beliau sebenarnya bertambah ekoran pertemuan singkat pagi bersejarah itu.
OLEH MUSTAFAR A.R.
SELESAI membaca tulisan Johan Jaaffar dalam akhbar Berita Harian keluaran 15 Ogos 2012 (sebulan telah berlalu) mengenai Latifah Omar, saya termenung sebentar. Apakah patut saya menegur kesilapan fakta yang dilakukan oleh beliau atau membiarkannya begitu saja.
Setelah di congak, campur tolak bagi darap dan sekali lagi, campur tolak bagi darap, akhirnya saya mengambil keputusan (sebagai tanggungjawab supaya perjalanan sejarah sinema Malaysia tidak lari dari fakta) menge-mail Johan Jaffar meminta kebenaran rencananya itu di masukkan ke dalam Filem Klasik (FK) dan anda boleh lihat sendiri seperti di atas.
Johan Jaffar memberi lampu hijau. Katanya: "Sangat gembira dapat nota Saudara. Saya tak berhalangan membenarkan Saudara menitipkannya dalam blog Saudara, malah saya rasa amat terhormat. Saya harap saya tidak membuat kesilapan fakta di dalamnya."
Bila menerima nota (e-mail) dari beliau, kali kedua saya termenung. Kali ini lebih serius. Kata-katanya: "malah saya rasa amat terhormat" membuatkan saya lemah semangat untuk meneruskan kritikan yang sememangnya saya rancang selepas membaca artikelnya itu.
Kata-katanya: "Saya harap saya tidak membuat kesilapan fakta di dalamnya memperlihatkan beliau sendiri merasakan ada kesilapan fakta dalam artikelnya itu. Dan beliau juga tahu dengan sikap dan perangai saya, yang berterus-terang tidak berselindung-selindung.
Saya mencongak lagi, campur tolak bagi darap, sekali lagi dan lagi sekali. Sudahnya saya (pooh kanan... pooh kiri... berkat doa Baginda Ali...) tetapkan iman, dan mahu meneruskan, dan kekallah sebagaimana yang dirancang.
Ini dilakukan, demi masa depan sinema Malaysia dan sejarahnya supaya ia dapat berjalan di atas landasan yang betul.
Memang benar, kesilapan itu kecil saja. Tetapi kesilapan kecil itulah nanti akan menjadi virus yang akan merebak menyebabkan fakta sejarah sinema Malaysia akan menjadi bercelaru dan tunggang langgang.
Lagi pun, ini bukan kali pertama Johan Jaffar melaku kesilapan. Ia berterusan selagi beliau menulis mengenai filem. Contoh terbaik, buku Kaca Permata yang banyak terdapat kesilapan.
Penulisnya memanglah Jamil Sulong, tetapi orang yang bertanggungjawab menerbitkannya Johan Jaffar, juga selaku penyunting (editor) di Dewan Bahasa Dan Pustaka.
Johan Jaffar ialah boss terakhir saya (selepas Zainuddin Maidin, Mazlan Nordin dan Melan Abdullah) ketika saya bertugas sebagai Penyunting Kanan Utusan Malaysia, dan beliau sebagai Ketua Pengarang Utusan Melayu.
Ertinya, "very powerful person" seperti juga kedudukannya di Media Prima sekarang. Sangat berpengaruh.
Saya pernah berargument dengannya pasal pengunaan tajuk filem Melayu kita. Beliau menyatakan tajuk filem harus mengunakan ejaan baru, tetapi saya membantah dan menyatakan, kalau menggunakan ejaan baru, faktanya sudah tidak menjadi fakta lagi.
"Kita harus ikut ejaan seperti yang terdapat di credit title," kata saya. Bila saya kata begitu, beliau diam dan terus masuk ke biliknya.
Mungkin Johan Jaffar sudah lupa, tetapi peristiwa dua tiga minit itu masih segar dalam ingatan saya.
Bagaimanapun, saya tahu beliau tidak setuju dengan saya. Ini jelas dapat dilihat sejak dulu hingga kini, beliau masih menggunakan ejaan baru, contohnya, Putus Sudah Kasih Sayang tidak Putus Sudah Kaseh Sayang.
BUKAN SEBARANG PENULIS
Johan Jaffar, bukan sebarang penulis. Beliau juga boleh dianggap sebagai seniman besar kerana banyak menghasilkan karya seni lainnya terutama drama.
Apa yang ditulisnya akan diterima oleh sesiapa saja (pembaca) tanpa meragui fakta. Kalau beliau menyatakan Latifah berlakon empat filem, empatlah. Kemudian noktah. Tidak ada soaljawab lagi.
Begitulah besar pengaruh (bak kata orangputih great influence) insan bernama Johan Jaffar ini. Padahal, Latifah berlakon lapan filem di MFP, bukannya empat. Begitu jauh sasaran beliau.
Oleh itu, adalah menjadi tanggungjawab saya pula untuk menegur dan memperbetulkan kesilapan beliau supaya tidak berkecamuk dan mengelirukan sesiapa saja terutama dikalangan generasi muda yang dijangka akan menerima apa saja yang ditulisnya, kalau mereka tidak membuat kajiselidik atau semakan lebih mendalam.
Lagi pun saya jauh lebih tua dari beliau. Jaraknya, 10 tahun mungkin lebih. Dan, sangat bersesuaianlah orang tua menasihati orang muda.
Kesilapan-kesilapan fakta yang dilakukan oleh Johan Jaffar berpunca dari hasil penulisan-penulisan buku, majalah atau akhbar yang lampau yang tidak menepati fakta.
Contoh terbaik, beliau banyak merujuk fakta dari buku Jejak Terbilang karya Aimi Jarr yang ternyata boleh dikatakan setiap lembar buku tersebut terdapat kesilapan dan kesalahan.
Kalau tidak kesilapan fakta, kesalahan ejaan tajuk filem.
Sekiranya ia tidak diperbetulkan, kesilapan akan berterusan dan berangkai-rangkai tanpa penghujungnya seperti apa yang sedang berlaku sekarang.
Ini akan menjadikan satu penyakit atau barah dalam usaha sesiapa saja yang mahu menulis sesebuah buku mengenai sejarah sinema Malaysia, supaya mengandungi fakta yang tepat dan betul, tidak bercanggah (terutama dari segi ejaan tajuk filem) di antara satu dengan yang lain.
Sehingga kini, tidak ada satu pun buku mengenai sejarah filem Malaysia yang boleh dianggap benar-benar lengkap dan "superb" yang boleh dibanggakan. Tidak ada. Elek, kata orang India.
Apa yang ada, tidak begitu sempurna dan banyak menyilapkan facts, yang berlaku berulang-ulang kali.
Siapa yang akan menulisnya? Tentulah generasi muda yang ada sekarang yang meminati filem, dan mungkin juga generasi yang akan datang.
Nak harapkan agensi-agensi Kerajaan seperti Finas, Arkib Negara dan Perpustakaan Negara? Tak usah mimpilah, jauh panggang dari api.
Bagaimana mereka mahu menulis buku sejarah filem Malaysia yang hebat dan sempurna sekiranya penulis seperti Johan Jaffar atau pun saya (sebagai contoh) melakukan kesilapan demi kesilapan terutamanya fakta?
Akibatnya, sampai kiamat pun buku sejarah filem Malaysia yang kita harap-harapkan (superb dan lengkap dengan fakta yang tepat) tidak akan tercapai.
Kalau itulah yang berlaku, alangkah malangnya nasib senima Malaysia.
Mungkin, Johan Jaffar akan berkecil hati (marah) dengan saya di atas kesilapan beliau saya dedah dan perbetulkan, dan mungkin juga beliau menyesal membenarkan artikelnya itu saya ambil dan siarkan.
Tetapi tidak mengapa. Berkecil hatilah. Marahlah. Sekiranya itu yang akan berlaku.
Bagaimanapun, saya merasakan Johan Jaffar tidaklah sezalim itu. Tidak boleh ditegur dan diperbetulkan kesilapan yang dilakukannya.
Saya hanya menjalankan tugas dan tanggungjawab serta keprihatinan saya terhadap sinema Malaysia. Itu saja. Samada ianya diterima atau tidak, itu soal lain.
Saya ikhlas. Tidak ada sebarang niat buruk di belakang tabir dan juga tidak ada udang disebalik batu.
Oleh Zaini Yusop
LATIFAH OMAR ketika memceburkan dirinya dalam dunia filem Malaysia terlalu muda, lebih muda jika dibandingkan Kasma Booty. Latifah muda setahun daripada Kasma Booty yang berlakon ketika berusia 15 tahun.
Latifah Omar di lahirkan pada 26 Mac tahun 1939 di Kampung Baru, Kuala Lumpur. Dia pindah mengikut ibunya ke Singapura pada 1948, kemudian (1953) buat pertama kalinya menghadapi kamera sebagai teman sekolah Dahlia (Norsiah Yem) dalam filem "Dahlia" (keluaran Keris Film) yang di arahkan B.S. Rajhans.
Pada tahun 1953 itu juga, Latifah diambil oleh K.R.S. Sastry berlakon dalam filem "Kerana Kau" yang turut dibintangi Mariam, Omar Rojik, Muhammad Hamid dan Sa'adiah.
Bagaimanapun peranannya terlalu kecil sehinggakan namanya tidak tercatat di credit title.
Tahun berikutnya (1954), atas kehendak P. Ramlee, Latifah (dalam filem di eja Latiffa) berlakon sebagai heroin kedua (gadis pulau bernama Melati) dalam filem "Panggilan Pulau" (MFP) arahan S. Ramanathan.
Dalam filem yang mendapat sambutan hangat itu, Latifah tidak dapat memperlihatkan kebolehan berlakon yang sebenar, cuma apabila B.N. Rao menyerahkan peranan Aminah dalam "Merana" terserlah kehebatan lakonannya kerana dalam filem tersebut fokus lebih tertumpu kepadanya jika di bandingkan P. Ramlee.
Begitupun juga, dalam "Insan" (K.M. Basker) dan "Empat Isteri" (B.S. Rajhans) peranannya tidak boleh di anggap sebagai heroin seperti "Merana" kerana adanya Sa'adiah dan Siput Serawak ("Insan") serta Saloma, Mariani dan Normadiah ("Empat Isteri").
Pada tahun 1956, S. Ramanathan mengandingkannya dengan Yusof Latiff dalam "Bernoda", dan seterusnya "Menyerah" (K.M. Basker) sekali lagi berherokan Yusof Latiff dan akhir sekali "Putera Bertopeng" (K.M. Basker) dengan Ahmad Mahmud sebagai heronya.
Agak menarik, pengunduran diri Latifah dari MFP bersamaan dengan berhentinya Nordin Ahmad (filem terakhirnya "Belantara") setelah kontraknya tamat kemudian mendapat tawaran yang lebih baik di Cathay-Keris.
PERTIKAIAN DENGAN PIHAK MFP
Agak sedih, bagi Latifah (bergaji bulan) dia terpaksa memberi notis sebulan kerana adanya pertikaian antara dia dengan pihak majikan (MFP) disebabkan tidak menghadirkan diri dalam satu majlis yang ada hubungkait dengan filem - sehingga sampai ke peringkat dia di marahi.
Kemarahan MFP itu jelas di terjemahkan dalam filem "Putera Bertopeng" apabila namanya di 'credit title' di potong. Nama Ahmad Mahmud, Normadiah, Haji Mahadi, Aziz Sattar dan lain-lain yang berkenaan semua ada, tetapi nama Latifah tiada. Sila lihat klip YouTube.
Di Cathay-Keris, filem pertamanya "Selendang Delima" (filem keempatnya dengan K.M. Basker) kemudian diikuti "Serangan Orang Minyak" (pertama kali berlakon dibawah arahan L. Krishnan).
Bersama Nordin Ahmad, Latifah sering digandingan. Filem-filem lakonan mereka yang mendapat sambutan termasuklah "Hang Jebat", "Lanchang Kuning", "Laila Majnun", "Chuchu Datok Merah", "Gul Bakawali", "Patong Chendana" dan "Gurindam Jiwa".
Lain-lain filem Latifah di Cathay-Keris antaranya "Raden Mas", "Bawang Puteh Bawang Merah", "Che Mamat Parang Tumpol", "Chelorong Cheloreng", "Bayangan Di Waktu Fajar", "Rumah Itu Dunia Aku", "Kalong Kenangan," "Wan Perkasa", "Kaseh Ibu," "Chinta Kaseh Sayang", "Ikan Emas" dan "Naga Tasek Chini."
Apabila dunia perfileman Melayu mulai menampak kemerosotan, Latifah menghilangkan diri. Tetapi kemudian pada 1971, P.Ramlee mengambilnya berlakon dalam filem "Putus Sudah Kaseh Sayang" iaitu pertemuan semula P.Ramlee-Latifah selepas "Merana" (1954).
Filem terakhir Latifah "Hati Batu" (1973) arahan M. Amin (yang merupakan juga filem terakhir keluaran Cathay-Keris) yang turut di bintangi S.Azam, Fauziah Ahmad Daud, M.Shahdan dan Salleh Melan.
LATIFAH JADI PILIHAN USMAR ISMAIL
Usmar Ismail membina cerita tersebut dari satu peristiwa di mana pencipta lagu yang sensitif itu ketika menginap disebuah desa, pada satu fajar, telah melihat bayang lintas seorang gadis yang mahu pergi ketempat mandian, lalu mengilhamkannya lagu tersebut membuat lakonlayarnya pula.
Seluruh penggambaran filem itu akan dilakukan di Singapura dan Malaysia dan sebuah ladang di Seremban telah digunakan sebagai lokasi utama.
Yang menjadi pokok dan penting di sini ialah pemilihan gadis yang menjadi bayangan di waktu fajar mencetuskan kisah cinta yang trajis.
Cathay-Keris telah menawarkan kepada Usmar Ismail semua barisan seniwatinya termasuk juga seniwati drama pentas dan seniwati studio lain jika beliau benar-benar memerlukannya.
Bagaimanapun, Usmar Ismail sudah ada pilihannya sendiri - Latifah Omar. Dan, digandingkan dengan S. Roomai Noor, Rendra Karno, Nurbani Yusoff dan Salim Bachik.
Bila Hamzah Hussain bertanyakan kepada Usmar Ismail tentang pemilihan Latifah Omar membintangi "Bayangan Di Waktu Fajar", jawabnya pendek saja: "Perwajahannya yang suci. Inilah kunci cerita yang menggegarkan hati seorang pemuda."
AKAN BERKAHWIN DENGAN P.RAMLEE
Mengenai hal-hal peribadi, Latifah terlalu berahsia. Bagaimanapun, Latifah pernah disebut-sebut akan kahwin dengan P. Ramlee, tetapi kerana sesuatu sebab yang tidak dapat dielakkan, tidak kesampaian.
Kerana itu, pada 15 Januari 1956, beliau berkahwin dengan peniup trumpet, Rahmat Ali, juga suami Sa'amah dan ibu kepada Rahmah Rahmat, Ainon Rahmat dan Rahman Rahmat (sebagai P. Ramlee waktu kecil dalam filem "Ibu").
Disebabkan perkahwinannya dengan Rahmat Ali, Latifah dengan sendirinya pernah menjadi ibu mertua tiri kepada Jins Shamsudin. Anehnya, Latifah tidak pernah pula berlakon bersama Jins Shamsudin.
Disamping itu, Latifah sering mewakili Cathay Keris Film ke Festival Filem Asia-Pasifik seperti Tokyo, Kuala Lumpur, Manila dan Singapura.
Sewaktu festival filem tersebut berlangsung di Taipeh (kali yang ke-11) pada bulan Jun 1964, Latifah dilantik sebagai ketua delegasi.
Kerana komitmennya terhadap sinema Malaysia, di Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22) di Kota Kinabalu, Sabah pada bulan Ogos 2009, Latifah telah menerima Anugerah Bintang Legenda bersama Aziz Sattar, Momo, Kassim Masdor, Zaiton dan Tony Castello.
Latifah telah mewarnai sejarah sinema Malaysia dengan begitu baik sekali, dan primadona ini tidak sepatutnya dilupakan begitu saja, malah harus diperingati zaman berzaman.
# Update 10 Jun 2013
Latifah Omar meninggal dunia di Hospital Universiti Kebangsaan Malaysia (HUKM), Kuala Lumpur kira-kira jam 6 pagi 9 Jun 2013.
Jenazahnya telah disemadikan di Tanah Perkuburan Islam AU4, Lembah Keramat, Kuala Lumpur hari ini, 10 Jun 2013.
ANUGERAH___
* Anugerah Pelakon Veteran Wanita
Festival Filem Malaysia Ke-14 (FFM14)
Ipoh, Perak (7 November 1999).
* Anugerah Bintang Legenda
Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22)
Kota Kinabalu, Sabah (8 Ogos 2009).
PENCEBURAN dirinya dalam filem terlalu muda, 14 tahun. Pada tahun 1953, B.S. Rajhans telah mengambilnya berlakon dalam filem "DAHLIA". Itulah filem pertamanya. Kemudian pada tahun berikutnya P. Ramlee telah mengsyorkan kepada S. Ramanathan supaya beliau diberi peranan sebagai Melati dalam filem "PANGGILAN PULAU". "PANGGILAN PULAU" hanya satu permulaan, dan "MERANA" yang diarahkan oleh B.N. Rau memperlihatkan kemampuan sebenar yang beliau berbakat besar sebagai pelakon filem. Sebagai Aminah, beliau telah membawa peranannya yang berat itu dengan baik dan berkesan ditambah pula dengan sokongan lakonan P. Ramlee. Selepas itu, muncullah beliau dalam beberapa filem lagi di studio Jalan Ampas seperti "INSAN", "EMPAT ISTERI", "BERNODA", "MENYERAH" dan akhir sekali "PUTERA BERTOPENG" sebelum beliau beralih angin ke studio Cathay-Keris dengan filem pertamanya "SELENDANG DELIMA". Terlalu banyak filem yang dilakonkannya di studio Cathay-Keris antaranya "SERANGAN ORANG MINYAK", "RADEN MAS", "BAWANG PUTEH BAWANG MERAH", "HANG JEBAT", "LANCHANG KUNING", "LAILA MAJNUN", "CHUCHU DATOK MERAH", "BAYANGAN DI WAKTU FAJAR", "RUMAH ITU DUNIA AKU" dan "GURINDAM JIWA". Beliau juga turut berlakon dalam filem "PUTUS SUDAH KASEH SAYANG" yang diarahkan P. Ramlee di studio Merdeka Film. Filem terakhir lakonannya "HATI BATU" yang diarahkan oleh M. Amin yang juga merupakan filem terakhir keluaran studio Cathay-Keris. Berikutan itu, penglibatannya dalam dunia perfileman Malaysia selama 20 tahun tidak ternilai harganya dan seharusnya di sanjung tinggi dan diberi penghargaan. Justeru itu, Panel Juri Anugerah Bintang Legenda telah memilih beliau sebagai penerima ANUGERAH BINTANG LEGENDA UNTUK KATEGORI PELAKON WANITA. Beliau ialah..... LATIFAH OMAR
* Citation ini telah dibaca di Majlis Malam Anugerah Bintang Legenda sempena Festival Filem Malaysia Ke-22 (FFM22) di Kota Kinabalu, Sabah pada 7 Ogos 2009. Pencipta citation: MUSTAFAR A.R.
FILEMOGRAFI___
1. DAHLIA (B.S. Rajhans 1953)
* Latifah sebagai pelakon tambahan.
2. KERANA KAU (K.R.S. Sastry 1953)
* Latifah sebagai pelakon tambahan.
3. PANGGILAN PULAU (S. Ramanathan 1954)
4. MERANA (B.N. Rao 1954)
5. INSAN (K.M. Basker 1955)
6. EMPAT ISTERI (B.S. Rajhans 1955)
7. BERNODA (S. Ramanathan 1956)
8. MENYERAH (K.M. Basker 1956)
9. PUTERA BERTOPENG (K.M. Basker 1957)
10. SELENDANG DELIMA (K.M. Basker 1958)
11. SERANGAN ORANG MINYAK (L. Krishnan 1958)
12. RADEN MAS (L. Krishnan 1959)
13. BAWANG PUTEH BAWANG MERAH (S. Roomai Noor 1959)
14. CHE MAMAT PARANG TUMPOL (L. Krishnan 1960)
15. HANG JEBAT (Hussain Haniff 1961)
16. SUMPITAN RACHUN (L. Krishnan 1961)
17. JALAK LENTENG (Salleh Ghani 1961)
18. GADO-GADO (S. Roomai Noor 1961)
* Latifah muncul sekejap saja, berperanan cameo.
19. CHELORONG CHELORENG (S. Roomai Noor 1962)
20. LANCHANG KUNING (M. Amin 1962))
21. LAILA MAJNUN (B.N. Rao 1962)
22. CHUCHU DATOK MERAH (M. Amin 1963)
23. BAYANGAN DI WAKTU FAJAR (Usmar Ismail 1963)
24. GUL BAKAWALI (B.N. Rao 1963)
25. RUMAH ITU DUNIA AKU (M. Amin 1963)
26. KALONG KENANGAN (Hussain Haniff 1964)
27. WAN PERKASA (Nordin Ahmad 1964)
28. KASEH IBU (Nordin Ahmad 1965)
29. CHINTA KASEH SAYANG (Hussain Haniff 1965)
30. PATONG CHENDANA (M. Amin 1965)
31. IKAN EMAS (M. Amin 1965)
32. GURINDAM JIWA (M. Amin 1966)
33. NAGA TASEK CHINI (Nordin Ahmad 1966)
34. PUTUS SUDAH KASEH SAYANG (P. Ramlee 1971)
35. HATI BATU (M. Amin 1973)
* Ini bererti, Latifah muncul dalam 35 buah filem - 26, Cathay Keris; 8, Malay Film; dan 1, Merdeka Studio.
* Kesemua ejaan tajuk filem di atas adalah original seperti yang tercatat di credit title. Adalah wajib dipakai oleh sesiapa pun supaya ia tidak bercanggah dan mengelirukan antara satu dengan yang lain.
LATIFAH OMAR KEMBALI BERLAKON
HARIAN METRO | 18 DISEMBER 2012
OLEH ROSLEN FADZIL
DI EDIT OLEH ZAINI YUSOP
Hampir 40 tahun tidak berlakon, akhirnya seniwati dan primadona filem Melayu, Latifah Omar, kembali semula ke dunia lakonan apabila muncul dalam telemovie 50/50 arahan Melissa Saila.
Perkembangan menarik ini dimaklumkan kepada RAP oleh Melissa sendiri semalam yang berkata, Latifah membawa watak sebagai Azizah.
"Saya amat terharu dan tidak menyangka akhirnya pintu hati Aunty Latifah terbuka semula untuk berlakon di bawah arahan saya. Walaupun Aunty Latifah hanya membuat kemunculan khas sebagai Azizah, ia tetap bermakna kepada saya dan semua kru kami.
"Sebenarnya saya harus berterima kasih kepada ibu saya sendiri (Seniwati Mariani Ismail) kerana dialah yang bercakap dan memujuk Aunty Latifah untuk berlakon dengan produksi saya itu. Ramai tahu ibu saya dan Aunty Latifah bersahabat baik," kata Melissa.
Dia yang dibantu oleh Tam Suhaimi sebagai penolong pengarah berkata, Latifah sangat profesional ketika di lokasi penggambaran yang dilakukan di Gombak, baru-baru ini.
"Saya sangat kagum dengan komitmen yang ditunjukkan Aunty Latifah kerana dia begitu menepati masa dan datang ke lokasi dalam keadaan cukup bersedia.
"Menyedari kesihatan beliau sendiri kurang baik, saya dan semua kru memastikan agar segalanya sudah bersedia dan barulah kami memanggil beliau untuk datang ke set penggambaran. Seboleh-bolehnya kami tidak mahu dia menunggu tapi biarlah kita yang menunggu.
MENERIMA LAMARAN
"Bagi saya, aura Aunty Latifah masih hebat dan saksikanlah nanti lakonannya apabila drama ini ditayangkan oleh RTM kelak," kata Melissa.
Kata Melissa, skrip 50/50 ditulis suaminya sendiri Megat Fauzi Isa. Drama itu diterbitkan oleh syarikat produksi mereka, Kus Semangat Aktor Sdn. Bhd.
Ujar Melissa, Latifah bagaimanapun berkata dia bukanlah hendak kembali aktif berlakon seperti dulu, sebaliknya menerima lamaran itu atas hubungan akrab dengan keluarga Mariani dan adiknya, Allahyarham Puan Sri Saloma.
"Sebenarnya beberapa bulan lalu saya ada mewawancara Aunty Latifah untuk sebuah dokumentari mengenai Saloma. Dari situlah saya dan suami terlintas untuk mengundang beliau memegang watak Azizah. Syukurlah akhirnya impian itu tercapai jua," katanya.
Latifah kali terakhir berlakon menerusi filem Hati Batu arahan Allahyarham M Amin pada 1973. Selain itu dia dikenali dengan filem seperti "Panggilan Pulau", "Patong Chendana", "Raden Mas" dan "Chuchu Datok Merah."
Selain Latifah Omar, 50/50 turut dibintangi Ramli Hassan, Johan Asa’ari, Susan Lankester, Dira Abu Bakar dan Datuk Aziz Satar.
Ia antara lain mengisahkan seorang lelaki, Ismail (Ramli) yang koma selama 50 tahun selepas ditembak. Apabila tersedar dia hairan melihat perubahan yang berlaku di sekelilingnya dan mula mencari bekas tunangnya, Azizah (Latifah).
Inilah yang menjadi satu misi kepada sekumpulan jururawat di hospital terbabit yang mahu mengesan di manakah Azizah berada.
1. DAHLIA (B.S. Rajhans 1953)
* Latifah sebagai pelakon tambahan.
2. KERANA KAU (K.R.S. Sastry 1953)
* Latifah sebagai pelakon tambahan.
3. PANGGILAN PULAU (S. Ramanathan 1954)
4. MERANA (B.N. Rao 1954)
5. INSAN (K.M. Basker 1955)
6. EMPAT ISTERI (B.S. Rajhans 1955)
7. BERNODA (S. Ramanathan 1956)
8. MENYERAH (K.M. Basker 1956)
9. PUTERA BERTOPENG (K.M. Basker 1957)
10. SELENDANG DELIMA (K.M. Basker 1958)
11. SERANGAN ORANG MINYAK (L. Krishnan 1958)
12. RADEN MAS (L. Krishnan 1959)
13. BAWANG PUTEH BAWANG MERAH (S. Roomai Noor 1959)
14. CHE MAMAT PARANG TUMPOL (L. Krishnan 1960)
15. HANG JEBAT (Hussain Haniff 1961)
16. SUMPITAN RACHUN (L. Krishnan 1961)
17. JALAK LENTENG (Salleh Ghani 1961)
18. GADO-GADO (S. Roomai Noor 1961)
* Latifah muncul sekejap saja, berperanan cameo.
19. CHELORONG CHELORENG (S. Roomai Noor 1962)
20. LANCHANG KUNING (M. Amin 1962))
21. LAILA MAJNUN (B.N. Rao 1962)
22. CHUCHU DATOK MERAH (M. Amin 1963)
23. BAYANGAN DI WAKTU FAJAR (Usmar Ismail 1963)
24. GUL BAKAWALI (B.N. Rao 1963)
25. RUMAH ITU DUNIA AKU (M. Amin 1963)
26. KALONG KENANGAN (Hussain Haniff 1964)
27. WAN PERKASA (Nordin Ahmad 1964)
28. KASEH IBU (Nordin Ahmad 1965)
29. CHINTA KASEH SAYANG (Hussain Haniff 1965)
30. PATONG CHENDANA (M. Amin 1965)
31. IKAN EMAS (M. Amin 1965)
32. GURINDAM JIWA (M. Amin 1966)
33. NAGA TASEK CHINI (Nordin Ahmad 1966)
34. PUTUS SUDAH KASEH SAYANG (P. Ramlee 1971)
35. HATI BATU (M. Amin 1973)
* Ini bererti, Latifah muncul dalam 35 buah filem - 26, Cathay Keris; 8, Malay Film; dan 1, Merdeka Studio.
* Kesemua ejaan tajuk filem di atas adalah original seperti yang tercatat di credit title. Adalah wajib dipakai oleh sesiapa pun supaya ia tidak bercanggah dan mengelirukan antara satu dengan yang lain.
LATIFAH OMAR KEMBALI BERLAKON
HARIAN METRO | 18 DISEMBER 2012
OLEH ROSLEN FADZIL
DI EDIT OLEH ZAINI YUSOP
Hampir 40 tahun tidak berlakon, akhirnya seniwati dan primadona filem Melayu, Latifah Omar, kembali semula ke dunia lakonan apabila muncul dalam telemovie 50/50 arahan Melissa Saila.
Perkembangan menarik ini dimaklumkan kepada RAP oleh Melissa sendiri semalam yang berkata, Latifah membawa watak sebagai Azizah.
"Saya amat terharu dan tidak menyangka akhirnya pintu hati Aunty Latifah terbuka semula untuk berlakon di bawah arahan saya. Walaupun Aunty Latifah hanya membuat kemunculan khas sebagai Azizah, ia tetap bermakna kepada saya dan semua kru kami.
"Sebenarnya saya harus berterima kasih kepada ibu saya sendiri (Seniwati Mariani Ismail) kerana dialah yang bercakap dan memujuk Aunty Latifah untuk berlakon dengan produksi saya itu. Ramai tahu ibu saya dan Aunty Latifah bersahabat baik," kata Melissa.
Dia yang dibantu oleh Tam Suhaimi sebagai penolong pengarah berkata, Latifah sangat profesional ketika di lokasi penggambaran yang dilakukan di Gombak, baru-baru ini.
"Saya sangat kagum dengan komitmen yang ditunjukkan Aunty Latifah kerana dia begitu menepati masa dan datang ke lokasi dalam keadaan cukup bersedia.
"Menyedari kesihatan beliau sendiri kurang baik, saya dan semua kru memastikan agar segalanya sudah bersedia dan barulah kami memanggil beliau untuk datang ke set penggambaran. Seboleh-bolehnya kami tidak mahu dia menunggu tapi biarlah kita yang menunggu.
MENERIMA LAMARAN
"Bagi saya, aura Aunty Latifah masih hebat dan saksikanlah nanti lakonannya apabila drama ini ditayangkan oleh RTM kelak," kata Melissa.
Kata Melissa, skrip 50/50 ditulis suaminya sendiri Megat Fauzi Isa. Drama itu diterbitkan oleh syarikat produksi mereka, Kus Semangat Aktor Sdn. Bhd.
Ujar Melissa, Latifah bagaimanapun berkata dia bukanlah hendak kembali aktif berlakon seperti dulu, sebaliknya menerima lamaran itu atas hubungan akrab dengan keluarga Mariani dan adiknya, Allahyarham Puan Sri Saloma.
"Sebenarnya beberapa bulan lalu saya ada mewawancara Aunty Latifah untuk sebuah dokumentari mengenai Saloma. Dari situlah saya dan suami terlintas untuk mengundang beliau memegang watak Azizah. Syukurlah akhirnya impian itu tercapai jua," katanya.
Latifah kali terakhir berlakon menerusi filem Hati Batu arahan Allahyarham M Amin pada 1973. Selain itu dia dikenali dengan filem seperti "Panggilan Pulau", "Patong Chendana", "Raden Mas" dan "Chuchu Datok Merah."
Selain Latifah Omar, 50/50 turut dibintangi Ramli Hassan, Johan Asa’ari, Susan Lankester, Dira Abu Bakar dan Datuk Aziz Satar.
Ia antara lain mengisahkan seorang lelaki, Ismail (Ramli) yang koma selama 50 tahun selepas ditembak. Apabila tersedar dia hairan melihat perubahan yang berlaku di sekelilingnya dan mula mencari bekas tunangnya, Azizah (Latifah).
Inilah yang menjadi satu misi kepada sekumpulan jururawat di hospital terbabit yang mahu mengesan di manakah Azizah berada.
GURINDAN JIWA (Sumber: Dundee Don)
SUMPITAN RACHUN (Sumber: ed LOKfc>
SERANGAN ORANG MINYAK (Sumber: LimaJiwas)
BAWANG PUTEH BAWANG MERAH (Sumber: Qasdina Damia)
IKAN EMAS (Sumber: ed LOKfc)
HATI BATU (Sumber: Lima Jiwas)
GUL BAKAWALI (Sumber: FilemKlasik Melayu)
PEMBETULAN RENCANA JOHAN JAFFAR___
* (1) Lancang Kuning sepatutnya Lanchang Kuning.
* (2) Latifah berlakon lapan filem di MFP, bukannya empat.
1. Kerana Kau
2. Panggilan Pulau
3. Merana
4. Insan
5. Empat Isteri
6. Bernoda
7. Menyerah
8. Putera Bertopeng
* (3) Latifah tidak menjadi heroin kepada Nordin Ahmad dalam filem Serangan Orang Minyak. Sebenarnya, heronya M. Amin dan Nordin Ahmad crook, sebagai Orang Minyak.
* (4) Cucu Datuk Merah sepatutnya Chuchu Datok Merah.
* (5) Patung Cendana sepatutnya Patong Chendana
* (6) Bawang Putih Bawang Merah sepatutnya Bawang Puteh Bawang Merah.
* (7) Sumpitan Racun sepatutnya Sumpitan Rachun.
* (8) Rumah Itu Duniaku sepatutnya Rumah Itu Dunia Aku.
* (9) Dahlia merupakan filem pertama Latifah, dan keluaran Keris Film Productions sebelum bergabung menjadi Cathay-Keris Film. Ia bukan berlabelkan United Film Productions (UFP) yang mungkin bermaksud United Malay Film Company yang mengeluarkan filem Angin Berpesan arahan Nas Achnas (pengedarnya South-East Asia Film Company), bukannya Dahlia.
* (10) Putus Sudah Kasih Sayang sepatutnya Putus Sudah Kaseh Sayang, bukannya filem terakhir Latifah. Filem terakhirnya ialah "Hati Batu", dan tidak ada catatan di credit title Latifah sebagai pelakon undangan dalam Putus Sudah Kaseh Sayang.
* (11) Penarik Beca sepatutnya Penarek Becha.
* (12) Sebenarnya Hang Jebat, filem ketiga Nordin Ahmad dan Latifah dipasangkan (berlakon bersama) selepas Serangan Orang Minyak dan Raden Mas, bukannya yang keempat.
@ Penggunaan ejaan baru, tidak ejaan yang terdapat di credit title filem asalnya, bukan saja berlaku kepada Johan Jaaffar saja tetapi, saya perhatikan, menyeluruh (sebagai contoh) buku-buku terbitan Finas, Jamil Sulong, Aimi Jarr dan Jins Shamsudin. Malah Amir Muhammad yang menulis buku "120 Malay Movies" pernah menyindir saya apabila menegur beliau tentang pengunaan tajuk filem dengan ejaan baru. Kenapa, ya?
# Hanya Shuhaimi Baba saja (dalam Bio P. Ramlee di History Channel) memperlihatkan komitmennya menggunakan tajuk-tajuk filem P. Ramlee dengan betul dan menepati fakta.
# UPDATE AKAN DILAKUKAN DARI MASA KE MASA.
ANDA MUNGKIN JUGA MEMINATI___
FILEM KLASIK MALAYSIA
berapa banyakkah yang masih ada?
top 10 bollywood films all time
"a separation" meningkatkan martabat negara iran
foto-foto lucahnya menggemparkan hong kong
satu-satunya filem musikal wujud di malaysia
tapi jasamu tetap dikenang dan dihargai...
ciplakan filem hong kong "susanna"
